Legendarny Zbaraż

Nazwa Zbaraż kojarzy się Polakom z heroiczną obroną tego zamku przez wojska pod dowództwem Księcia Jeremiego Wiśniowieckiego podczas powstania Chmielnickiego – bitwą trwającą od 10 lipca do 22 sierpnia 1649 roku i mistrzowsko opisaną przez Henryka Sienkiewicza w pierwszej części Trylogii „Ogniem i mieczem”.

Dzisiejszy Zbaraż jest niewielkim (ok. 14 tys. mieszkańców) miasteczkiem położonym 24 km na północny wschód od Tarnopola, stolicy obwodu. Potężne fortyfikacje ukończonego w 1626 roku zamku zajmują ponad 16 ha powierzchni. Projekt twierdzy Krzysztof Zbaraski zamówił u włoskiego architekta Vincenzo Scamozziego. Zamek zbudowano na planie kwadratu o boku 88 metrów, z czterema bastionami w narożach. Otoczony został fosą o szerokości 20 metrów. Budowę twierdzy, otoczonej wałami ziemnymi o wysokości 12 m i 23 metrowej szerokości, rozpoczęto ok. 1620 roku. Na wałach utworzono taras dla obrońców, a wewnątrz sklepione lochy. Całość zamku zajmowała teren na planie kwadratu o boku 88 metrów, otoczony fortyfikacjami i szeroką na 40 metrów fosą. Wewnątrz znajdował się pałac, na którego dziedziniec można było wjechać przez dwukondygnacyjną, barokowo zdobioną bramę.

Jak skuteczną twierdzą był zamek, świadczy oblężenie go latem 1649 r. przez ponad stutysięczną armię kozacko-tatarską dowodzoną przez Bohdana Chmielnickiego oraz chana krymskiego Islam Gireja III, kiedy to przez prawie dwa miesiące zamku broniło zaledwie ok. 9 tysięcy żołnierzy polskich. Oblężenie Zbaraża trwało do 25 sierpnia 1649 r. W „Ogniem i Mieczem” Henryk Sienkiewicz opisywał, jak poprzez bagna otaczające Zbaraż z trzcinową rurką w zębach przekradał się Skrzetuski, a Podbipięta jednym cięciem miecza odciął głowy trzem Tatarom… Po zawarciu rozejmu wojska koronne opuściły Zbaraż, a tyły oddziałów ochraniała jazda pod dowództwem Jeremiego Wiśniowieckiego. O pobliskim Wiśniowcu, piszemy tu.
W 1675 roku zamek wraz miastem został zdobyty przez Turków, a w XVIII w. przez Rosjan. Na przełomie wieków XVIII i XIX ówczesny właściciel Zbaraża Wincenty Potocki polecił przebudować zamek na rezydencję. Po jego śmierci zaczął się upadek twierdzy.

Prace restauracyjne na zamku w Zbarażu rozpoczęto w 1996 r. Wzgórze zamkowe wraz z cerkwią z XVII w. oraz XVIII-wiecznym klasztorem bernardynów, stanowi element 120-hektarowego skansenu. Władze Ukrainy uważają, że Zbaraż powinien być symbolem ich państwa, gdyż Chmielnicki właśnie tu rozpoczął walkę o tworzenie Ukrainy. Twierdza w Zbarażu ma szanse na powrót do dawnej świetności. Jest restaurowana w ramach Państwowego Rezerwatu Historycznego i Kulturalnego „Zamki Tarnopola”.

Obecnie w pałacu znajduje się muzeum regionalne ze stałą ekspozycją archeologiczną, militarną, etnograficzną, są też zbiory współczesnego malarstwa i rzeźby oraz kolekcja miniatur drewnianych cerkwi z całego Podkarpacia. Część z eksponatów to rekonstrukcje konkretnych obiektów, a część to stylizacja architektonicznego wzorca. Na zamku odbywają się również koncerty, imprezy typu światło-dźwięk oraz projekcje filmów historycznych (pokazywano tu m.in. fragmenty filmu „Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana). W jednym z zamkowych skrzydeł urządzona została restauracja. Można w niej urządzić np. na wyjątkową uroczystość rodzinną lub firmową. Lokal działa tylko na zamówienie.
W zamkowych salach wystawiane są rzeźby i obrazy wykonane przez miejscowych artystów. Jesienią 2017 r. była to wystawa rzeźb z drewna – głównie postaci Kozaków.

W zamkowych salach uwagę zwracają popiersia dwóch młodych chłopców, ofiar walk na Majdanie, ufundowane przez ojca jednego z nich. Kurier Galicyjski tak opisuje chwile, gdy przywieźli do Zbaraża ciało jednego z nich, Ustyma Holodniuka: (…) Cały Zbaraż wyszedł na spotkanie. Ludzie stali w szpalerze ze świecami, krzyczeli „Sława”, płonęły znicze na chodnikach. Szły dziewczyny i chłopcy z jego 38. Sotni, którą nazywali 38. Sotnią Ustyma Hołodniuka (…).

W podziemiach zamku w Zbarażu znajdują się przerażające narzędzia tortur, gdzie można zobaczyć m. in. jak wyglądał pal na który wbijano ludzi

SONY DSC

lub – na szczęście na chwilę – przykuć się do łańcuchów. Na podobnych zawisali więźniowie Zbaraża.

W otaczającym zamek parku miejskim 29 sierpnia 2015 odsłonięto – po raz czwarty, po wielokrotnych próbach jego likwidacji – pomnik Adama Mickiewicza, natomiast przełom Dniestru w Zbarażu uważany za jeden z cudów Ukrainy.

Będąc w Zbarażu można skorzystać z usług pobliskiego sanatorium „Medobory” (medobory.com.ua), a nawet zamówić tu nocleg.

Leczy się tu choroby układu kostnego, neurologiczne, gastrologiczne, kardiologiczne oraz kobiece.

Grupę dziennikarzy z Polski gościł Okręg Tarnopolski na zaproszenie Nazara Iavorskyiego szefa Departamentu Turystyki Tarnopola.
Zdjęcia: Alicja Micuła

Related News

Comments are closed

© 2014-2017 TURYSTYKA24

Close